CAR-UWO en arbeidsrecht uitgelegd

Wist je dat de meeste ambtenaren sinds 1 januari 2020 geen eenzijdige aanstelling meer hebben, maar een tweezijdige arbeidsovereenkomst? Dat verschil bepaalt welke rechter je opzoekt bij een conflict, en welke regels je werkgever moet aanhouden.

In dit artikel lees je wat de normalisering rechtspositie ambtenaren Wnra voor jou betekent in de praktijk, welke uitzonderingen er zijn, en waar je op moet letten bij ontslag of onderhandeling over arbeidsvoorwaarden.

Wat veranderde er per 1 januari 2020?

Door de wet normalisering rechtspositie ambtenaren vallen de meeste ambtenaren nu onder het burgerlijk recht, net als werknemers in het bedrijfsleven. Conflicten over functioneren, disfunctioneren, ziekte of ontslag lopen daardoor via de kantonrechter in plaats van de bestuursrechter.

Stel, je werkt als beleidsadviseur bij een gemeente en je krijgt een verbeterplan op je bureau. Vroeger voelde dat al snel als een besluit van boven, iets wat je aanvocht via bestuursrecht. Nu lijkt het meer op een arbeidsrechtelijk traject: afspraken, termijnen, bewijs. Goed werknemerschap en goed ambtenaarschap lopen daarin door elkaar, inclusief integriteitsbeleid en de ambtseed. Het ambtenarenrecht is daarmee dichter bij het civiele arbeidsrecht komen te staan, al zijn er belangrijke uitzonderingen.

CAR-UWO, cao gemeenten en lokale regelingen

Vóór de invoering van de Wnra was de collectieve arbeidsvoorwaardenregeling, beter bekend als CAR-UWO, het vaste vertrekpunt voor car uwo arbeidsrecht voor ambtenaren. Nu staan collectieve arbeidsovereenkomsten centraler, zoals de cao gemeenten en de cao rijk. Daarnaast blijven een rechtspositieregeling en lokale regelingen per organisatie of sector gewoon van toepassing, bijvoorbeeld over verlof of specifieke bepalingen bij detachering.

Professionals kijken bij onderhandeling over arbeidsvoorwaarden vaak alleen naar de cao. Begrijpelijk, maar wat lokaal is afgesproken door de overheidswerkgever kan net zo bepalend zijn. Een praktische aanpak:

• Lees je cao (cao gemeenten of cao rijk) en check wat er voor jouw functie is opgenomen.

• Vraag de lokale regelingen op bij HR.

• Leg je arbeidsovereenkomst ernaast en kijk wat er betreft jouw betrekking is geregeld.

Weten of je onder een uitzondering valt, is ook bepalend voor wat er gebeurt als het dienstverband wordt beëindigd.

Wie valt buiten de normalisering?

Niet alle ambtenaren vallen onder het private arbeidsrecht. Politieke ambtsdragers zoals burgemeesters en wethouders hebben een andere rechtspositie. Ook de rechterlijke macht, rechters dus, valt onder eigen regelgeving. Verder zijn politie, defensie, justitie en officieren uitgezonderd, net als de hoge colleges. In sommige sectoren is expliciet aangewezen dat de publiekrechtelijke lijn blijft gelden. Typisch ambtenaar recht in de praktijk: het hangt af van je rol en je organisatie.

Ontslag, staande voet en de route naar de rechter

Omdat overheidswerknemers nu onder het civiele arbeidsrecht vallen, is ook het ontslagrecht veranderd. Bij disfunctioneren of een verstoorde arbeidsrelatie moet de werkgever een dossier hebben opgebouwd. Ontslag op staande voet kan, maar redelijkheid en een stevige onderbouwing zijn cruciaal.

Stel, je bent werkzaam als projectleider en er ontstaat gedoe over integriteit of grondrechten, denk aan uitingen op social media. Dan draait het om wat er is besproken, hoe je je hebt gedragen, en welke plicht er uit de regels volgt. Bij dreigend ontslag zijn dit je eerste stappen:

• Vraag om de ontslaggrond en relevante stukken zoals beoordelingen en het verbeterplan.

• Check of overleg met vakbonden of de OR verplicht was.

• Neem tijdig contact op met een advocaat arbeidsrecht voor verzoeken en termijnen.

WW-uitkering en wettelijke transitievergoeding

Bij een beëindigd dienstverband heb je in de meeste gevallen recht op een wettelijke transitievergoeding. Ook kan een WW-uitkering via het UWV volgen, als je niet verwijtbaar werkloos bent geworden. De hoogte hangt af van je salaris, de duur van het dienstverband in maanden en jaren, en de manier waarop het ontslag is geregeld. Laat de berekening altijd controleren, vaste vergoedingen tellen vaker mee dan je denkt.

Weet welk recht op jou van toepassing is

CAR-UWO is niet verdwenen, maar de kern is verschoven naar cao's, lokale regelingen en het burgerlijk recht. De meeste ambtenaren hebben nu een tweezijdige arbeidsovereenkomst en komen bij conflicten uit bij de kantonrechter. Check daarom altijd of je onder een uitzondering valt, denk aan politieke ambtsdragers, rechterlijke macht, politie, defensie of hoge colleges, en welke afspraken er zijn opgenomen in cao, lokale regelingen en contract. Wie dat helder heeft, staat sterker, in onderhandeling én als het echt spannend wordt.